पुसद – तालुक्यात विज्ञानाची गोडी निर्माण करून विद्यार्थ्यांच्या सर्जनशीलतेला चालना देण्याच्या हेतूने दरवर्षी विज्ञान नाट्योत्सवाचे आयोजन करण्यात येते. यंदाही हा उपक्रम मोठ्या उत्साहात पार पडला. गुणवंतराव देशमुख माध्यमिक व उच्च माध्यमिक विद्यालय, कवडीपूर (तांडा) येथे २१ ऑगस्ट २०२५ रोजी झालेल्या या तालुकास्तरीय विज्ञान नाट्योत्सवात पुसद तालुक्यातील विविध शाळांनी सहभाग घेतला. विज्ञान विषय विद्यार्थ्यांपर्यंत अधिक जवळचा, रंजक आणि सोपा करून पोहोचविण्याच्या उद्देशाने आयोजित या स्पर्धेला यावर्षी अपेक्षेपेक्षा जास्त प्रतिसाद मिळाला. प्रादेशिक विद्या प्राधिकरण, नागपूर (राज्य विज्ञान व गणित शिक्षण संस्था) आणि शिक्षण विभाग, यवतमाळ यांच्या संयुक्त विद्यमाने ही स्पर्धा आयोजित करण्यात आली होती.
या नाट्योत्सवाचे वैशिष्ट्य असे की, पारंपरिक नाट्यप्रयोगांपेक्षा विज्ञान विषयांवर आधारित प्रयोग विद्यार्थ्यांकडून सादर होतात. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना विज्ञानातील तांत्रिक बाबी समजून घेण्याची संधी मिळते तसेच त्यामध्ये सर्जनशीलतेला देखील वाव मिळतो. यावर्षीच्या या नाट्योत्सवात पुसदच्या श्री शिवाजी विद्यालयाने “सूक्ष्म रंग” ही नाटिका सादर करून प्रेक्षकांची मने जिंकली. या नाटिकेचा आशय सूक्ष्मजीवांच्या जीवनावर आधारित होता. विद्यार्थ्यांनी नाटिकेतून सूक्ष्मजीवांचा दैनंदिन जीवनाशी असलेला संबंध प्रभावीपणे मांडला. एकीकडे ते आरोग्यास उपयुक्त ठरतात, तर दुसरीकडे रोगांचा प्रसार करणारे घटक देखील ठरतात, हे अत्यंत जिवंतपणे रंगमंचावर साकारण्यात आले.
शालेय स्तरावर विद्यार्थ्यांना विज्ञान विषय नेहमीच थोडा कठीण आणि अवघड वाटतो. पण या प्रकारच्या नाट्य प्रयोगामुळे विद्यार्थ्यांना विज्ञान केवळ पुस्तकांपुरते न राहता प्रत्यक्ष जीवनाशी निगडीत आहे हे उमगते. त्यामुळे अशा उपक्रमांचा फार मोठा उपयोग होतो. “सूक्ष्म रंग” नाटिकेत विद्यार्थ्यांनी संवादफेक, अभिनय, चेहऱ्यावरील हावभाव आणि रंगमंचावरची उभी राहण्याची शैली या सर्व गोष्टींमध्ये उत्तम सादरीकरण केले. त्यामुळे प्रेक्षक नाटिकेच्या शेवटपर्यंत खिळून राहिले.
नाटिकेत सूक्ष्मजीवांचा अन्नप्रक्रियेत कसा उपयोग होतो, औषधनिर्मितीमध्ये त्यांचा सहभाग किती महत्त्वाचा असतो आणि रोगनिवारणासाठी त्यांचा कसा वापर होऊ शकतो, याचे वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून प्रभावी चित्रण करण्यात आले. त्याच वेळी सूक्ष्मजीवांमुळे होणारे दुष्परिणाम देखील दाखविण्यात आले. या द्वंद्वात्मक चित्रणामुळे प्रेक्षकांनी विज्ञानातील गुंतागुंतीच्या गोष्टी सहज समजून घेतल्या.
श्री शिवाजी विद्यालय, पुसदच्या विद्यार्थ्यांच्या या यशामागे त्यांच्या शिक्षकांचे मोलाचे मार्गदर्शन होते. सौ. सारिका जाधव मॅडम आणि श्री. नितीन गायकवाड सर यांनी विद्यार्थ्यांना केवळ तयारी करून घेतली नाही, तर त्यांना आत्मविश्वासाने रंगमंचावर उतरविण्याचे काम केले. विद्यार्थ्यांच्या संवाद लेखनापासून ते सादरीकरणापर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर शिक्षकांनी काटेकोरपणे लक्ष दिले. त्यामुळे विद्यार्थ्यांची मेहनत रंगली आणि प्रेक्षकांनी त्यांना जोरदार दाद दिली.
या नाटिकेत सहभागी झालेले विद्यार्थी म्हणजे – कुमारी प्रतिज्ञा सुनिल आडे, कुमारी प्रेरणा रविकांत शिंगणकर, कुमारी निधी किशोर राठोड, कुमारी सृष्टी संतोष भोयर, कुमारी आदिती राजकुमार स्वामी, कुमारी अक्षरा विजय काळे आणि आदर्श जाधव. या सर्व विद्यार्थ्यांनी रंगमंचावर संघभावना जपत एकत्रितरीत्या उत्तम अभिनय सादर केला. संवादफेक करताना कोणीही कमी पडले नाही. प्रत्येक विद्यार्थ्याचा सहभाग नाटिकेला रंगतदार बनविणारा ठरला.
या नाट्योत्सवामागील मूलभूत उद्देश म्हणजे विद्यार्थ्यांमध्ये विज्ञानाबद्दलची आवड निर्माण करणे. पारंपरिक पद्धतीने शिकवले जाणारे धडे काही वेळा विद्यार्थ्यांना अवघड वाटतात. पण जेव्हा त्याच गोष्टी नाट्यप्रयोगातून सादर होतात, तेव्हा त्यांचा परिणाम अधिक प्रभावी ठरतो. यामुळे विद्यार्थ्यांची केवळ विषयातली पकड वाढत नाही, तर त्यांच्यात आत्मविश्वास, वक्तृत्वकला आणि सर्जनशीलता देखील वाढीस लागते. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना विशेषत: अशा उपक्रमांमुळे प्रेरणा मिळते आणि पुढील शैक्षणिक वाटचाल सोपी होते.
श्री शिवाजी विद्यालयाच्या या यशस्वी प्रयोगामुळे शाळेचे नाव तालुक्यात उज्ज्वल झाले आहे. शाळेचे मुख्याध्यापक, शिक्षकवृंद, पालक आणि विद्यार्थी या सर्वांनी एकत्रितपणे मेहनत घेतल्यामुळेच हा यशस्वी प्रयोग घडून आला आहे. शाळेत आनंदाचे वातावरण असून, विद्यार्थ्यांना पुढे जिल्हास्तरीय स्पर्धेत भाग घेण्याची प्रेरणा मिळाली आहे.
एकंदरित पाहता, “सूक्ष्म रंग” या नाटिकेमुळे पुसद तालुक्यातील विज्ञान नाट्योत्सव अधिक रंगतदार झाला. प्रेक्षकांनी विद्यार्थ्यांच्या अभिनयाला आणि त्यांच्या विज्ञान विषयावरील समजुतीला दिलेली उत्स्फूर्त दाद हीच त्यांच्या परिश्रमांची खरी पावती ठरली आहे. यामुळे भविष्यातील शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक वाटचालीसाठी विद्यार्थ्यांना निश्चितच उभारी मिळेल, यात शंका नाही.
- रवि राठोड, DD NEWS PUSAD
